Penselen.

Een penseel kopen is geen eenvoudig werkje. Er zijn zoveel soorten, dat een leek niet meer weet wat hij moet kopen. Je hebt goedkope, maar ook hele dure penselen. De een is geschikt voor aquarelverf of gouache, de ander weer voor acryl- of olieverf.
Dit komt allemaal aan bod op deze en volgende pagina's. 

Een penseel bestaat uit verschillende onderdelen.

Steel: Penseelstelen zijn er in verschillende lengtes. Penselen met korte lengtes worden vooral gebruikt voor werk dat plat op tafel wordt gemaakt of voor kleine schilderijtjes. Penselen met langere lengtes worden vooral gebruikt bij grotere werkstukken. Al schilderend heb je meer afstand van je schilderij en heb je gelijktijdig meer overzicht.

De steel van een penseel is gelakt om hem te beschermen tegen vocht en oplosmiddelen. Hoe beter de kwaliteit, hoe meer keren de steel gelakt is.

Bus.
De bus vormt de verbinding tussen de steel en het haar.
De bussen van de goedkoopste penselen zijn van blik en hebben een gesoldeerde naad overlangs.
De betere bussen zijn naadloos en van aluminium.
De goede kwaliteitspenselen zijn voorzien van een naadloze bus, die van messing is. Meestal zijn deze vertind.

Met zeer krachtige lijm wordt de haarbundel in de bus vastgezet.

Haar.(De kwast.)

Haar

Je kunt de haarsoorten, die voor penselen gebruikt worden verdelen in:
Natuurlijke zachte haarsoorten.
Natuurlijk hard haar.
Synthetische “haar”-soorten. 

De zachte haarsoorten:
Zachte penselen maken het mogelijk om met heel dunne verf nauwkeurig te verven. Ze zijn bedoeld voor de waterachtige werkwijze. Dit komt omdat ze door hun hoeveelheid haartjes veel vocht kunnen bevatten. Denk bijvoorbeeld aan aquarelleren, dunne gouache, verdunde olieverf of inkt.

Je hebt heel veel verschillende soorten zachte penselen:
Kolinsky:
Een topkwaliteit haar in de groep van marterharenpenselen.Het haar komt van de staart van verschillende dieren uit de wezelfamilie. Alleen het haar van de staart is namelijk geschikt. Het haar laat zich zetten tot een vlijmscherpe punt. Met een dikke Kolinsky kun je zowel heel fijne details als grote vlakken schilderen.
Eigenschappen: Het haar is bijzonder veerkrachtig en komt steeds weer terug in een mooie punt. Het heeft een groot vochtopnamevermogen.
Verfsoorten: Geschikt voor dunne vloeibare verfsoorten, zoals aquarel, gouache en inkten. Je kunt het penseel dus beter niet voor olieverf gebruiken, anders slijt het penseel te hard.

Roodmarter:
Dit is een uitstekend penseel. Niet zo goed als de Kolinsky, maar behoort zeker tot de betere kwaliteiten.Het kent dezelfde eigenschappen en is geschikt voor dezelfde verfsoorten als de Kolinsky.

Iltis.
De penselen met dit haar zijn de goedkoopste van de marterharigen.
Eigenschappen: Het vochtopnamevermogen is minder dan bij de bovengenoemde martersoorten. De haren van dit penseel zijn veel stugger. Daardoor zijn ze ook slijtvaster.
Verfsoorten: Dit penseel is uitstekend geschikt voor glaceer- en fijnschildertechnieken in olie- en acrylverf.

Eekhoorn.
Vroeger gebruikten ze het haar van de staart van een Franse eekhoorn. Deze eekhoorn is tegenwoordig beschermd en nu gebruiken ze het haar van de Canadese en vooral de Russische eekhoorn.
De haren worden tegenwoordig vastgezet in een imitatieschacht van een veel duurzamere kunststof.
Een penseel van eekhoornhaar laat zich ook in een ragfijne punt zetten.
Eigenschappen:Het haar is weinig veerkrachtig, maar heeft het allergrootste vochtopnamevermogen van alle haarsoorten. Verfsoorten: Dit penseel is alleen geschikt voor dunne aquarel en inkten.

Runderorenhaar.
De penselen worden gemaakt van de lange haren van de voorzijde van de oren van alpenkoeien. Het haar laat zich in een mooie punt zetten.
Eigenschappen:Het vochtopnamevermogen is redelijk. Net zoals de veerkracht.Het haar is zeer slijtvast.
Verfsoorten: Penselen met dit haar, zijn geschikt voor alle verfsoorten.

Sabeline.
Dit type staat bekend als de imitatie marterharen. Dit haar is de fijnste kwaliteit wit runderorenhaar, dat geverfd wordt in de kleur van marterhaar.
Eigenschappen en verfsoorten zijn hetzelfde als bij het runderorenhaar.

Geitenhaar.
Het haar van de geit, dat op de ruggenwervel groeit, wordt hiervoor gebruikt.
Eigenschappen:Het verschilt een beetje. Van weinig tot redelijk veerkrachtig. Het vochtopnamevermogen is goed te noemen. Penselen met dit haar zijn slijtvast.
Verfsoorten:Deze penselen zijn geschikt voor dunne vloeibare verfsoorten, zoals aquarel, inkten en vernissen.

Wolfshaar.
Tegenwoordig wordt hier hondenhaar voor gebruikt, dat afkomstig is uit China. In China worden honden voor consumptie gefokt.
Eigenschappen:Het haar is zeer zacht en weinig veerkrachtig. Het vochtopnamevermogen is goed.
Verfsoorten:Deze penselen zijn geschikt voor dunne vloeibare verfsoorten en dunne vernissoorten.

Natuurlijk hard haar.
Deze penselen worden bijna altijd gemaakt van varkenshaar. Alleen het haar wat op de ruggenwervel groeit wordt gebruikt.

Chungking. (Eng: hog bristle)
Het haar uit de provincie Chungking is de beste kwaliteit. Het haar wordt daar gesorteerd op lengte en het wordt gebleekt.
Eigenschappen. Penselen met dit haar zijn stug, maar tegelijkertijd zeer veerkrachtig. Hij neemt iedere keer zijn oorspronkelijke vorm aan. Het vochtopnamevermogen is gering. De verfopname is echter zeer goed.
Verfsoorten. Deze penselen zijn zeer geschikt voor dikke verfsoorten, zoals acryl- en olieverf.

Hankow. (Eng.bristle) Dit is een zachtere kwaliteit varkenshaar. Deze wordt meestal niet gebleekt.
Eigenschappen. Penselen met dit soort haar zijn minder veerkrachtig dan penselen met Chungking haar.
Verfsoorten. Penselen met dit haar zijn geschikt voor de dikke verfsoorten.

Europees varkenshaar.
Dit haar is op alle fronten veel minder van kwaliteit als de Chinese haarsoorten (Chungking, Hankow) Penselen met dit haar worden vooral gebruikt op scholen en voor hobby’s.

Synthetische haarsoorten.
Penselen waarvan de haarbundel gemaakt is op basis van kunststof, komt steeds meer voor. De haren van een dergelijk penseel worden gemaakt van polyestervezel. Ze worden filament penselen genoemd.
De vezels variëren van redelijk zacht tot stug en van wit tot “marterrood” en donkerbruin. Men probeert de kwaliteit zo goed te maken, dat ze de kwaliteit benaderen van de Kolinsky.
Eigenschappen. Penselen gemaakt van filament zijn bijzonder veerkrachtig en hebben een redelijk tot goed vochtopnamevermogen. Het vermogen om verf vast te houden is goed. Ze zijn slijtvast, behalve wanneer men er met olieverf mee gaat borstelen.
Verfsoorten. Penselen met dit haar zijn voor alle verfsoorten geschikt.

Vervolg info penselen.

Hoe worden penselen gemaakt?

Zowel de zachte als de harde penselen worden min of meer op dezelfde manier gemaakt.
Een penseel bestaat uit een kwast, een bus, een steel.
Voor het vervaardigen van een penseel is er nog een bus nodig, een ronde vingerhoedachtige huls. Deze bus is een andere dan die het haar vasthoudt op het penseel. De bodem van deze bus bepaald namelijk de uiteindelijke vorm van het penseel.
Voor ronde penselen worden bussen gebruikt waarvan de bodem een bepaalde bolling heeft.
Voor platte penselen gebruikt men een bus met platte bodem. Het haar gaat vervolgens in een ronde penseelbus, die men dan met een tang plat maakt.
Kattetongpenselen worden gemaakt met dezelfde bus als de ronde penselen. De penseelbus wordt plat geknepen.
Hoe groter de zet-bus, hoe dikker het penseel.

Hoe gaat het maken van een penceel precies in zijn werk?

De penselenmaakster of -maker neemt een afgepaste hoeveelheid haar van de voorraad en zet het haar in een zet-bus. Door even te stoten komt de onderkant van de kwast gelijk met de bus. Ruim de helft van het haar steekt boven de bus uit. De haren worden vlak boven de rand van het busje met katoen, door middel van een mastworp, afgebonden. Daarna wordt de kwast aan de onderzijde recht afgeknipt. Dan wordt de kwast in de penseelbus gestoken en er doorheen getrokken. Daarna wordt de penseelbus met een tang plat geknepen. Tot slot wordt de steel, die van lijm is voorzien, in de bus geklemd.

Waaraan herken je een goed penseel?
Enkel tips:
Je drukt met een vinger tegen de kwast, vlak bij de bus. Er ontstaat een waaier. Hoe regelmatiger de waaier is, hoe beter het penseel. In natte staat, mogen er geen haartjes uitsteken, maar moet de kwast perfect in vorm zijn. De haarkwaliteit moet soepel en veerkrachtig zijn. Dus niet slap of stug.

De steel moet een goede vorm hebben en prettig in de hand liggen. De steel moet strak in de lak zitten.

Als de bus van metaal is moet deze roestvrij en naadloos zijn. Het maakt niet uit of de bus van aluminium, nikkel, koper of vernikkeld koper is.

De penseelbus is niet altijd van metaal hij kan ook van kunststof zijn.